before, in advance, to keep

De performances van Jeremiah Day maken meestal een grote indruk op mij. Ik hou van de manier waarop hij de mogelijkheden tot een collectieve herinnering onderzoekt: Aan de hand van gesprekken (tekstfragmenten en verhalen); foto’s, vaak dia’s, kranten en krantenberichten en dans. Day vertelt verhalen, maar stelt ook vragen naar de verschillen die er tussen mensen zijn, naar het functioneren van groepen, naar de manier waarop werkelijkheid en herinnering verschillen en overeenkomen.

Als ik lees dat in Galerie Ellen de Bruijne twee voorstellingen worden gehouden, besluit ik  (no TAV) before, in advance, to keep beide keren te bezoeken.
“NoTAV” is the catch-all slogan for a loose Italian social and political movement that has at its center stopping the huge destruction/construction project of a new high speed train line (TAV) between Turin and Lyon.

Voor het gemak citeer ik uit het persbericht. De beweging bestaat al meer dan 15 jaar, omdat het bouwproject niet vordert. De protesten zijn soms heel hevig, dan liggen ze – evenals de bouwactiviteiten – weer lange tijd stil. Ik hoop dat het bezoeken van de twee voorstellingen mij inzicht geeft in de manier van werken van Day. In welke mate is er sprake van improvisatie? Is dit begrip het juiste om zijn performances te begrijpen?

Hoewel er sprake is van ad hoc beslissingen tijdens de performance en in de opbouw ervan, dekt het begrip improvisatie de lading niet. De verschillen tussen de performances en de beslissingen van de performers volgen niet zomaar een actie-reactie patroon. Het narratief van de voorstelling en de thema’s zijn meer op het collectief gericht. Niet alleen het collectief van de Noord-Italiaanse bevolking of van de protestbeweging, ook dat van de speler. Jeremiah Day wil zichtbaar dat alle Italiaanse deelnemers, Simone Evangelisti, Giulia Galli, Teresa Odasso, en David Tidoni tot hun recht komen.

Dag 1.
Op de eerste dag, de zaterdag krijgt daarom Tidoni alle ruimte. Beneden in de kelderruimte bij Galerie Ellen de Bruijne speelt een film en zijn geluidsopnames te horen die hij heeft gemaakt. Zoals Stine Jensen in Nederland onderzoek doet naar rampen en literatuur, onderzoekt Tidone hoe protestsongs ontstaan. Protestliederen zijn van alle tijden. Denk aan Hop Marjanneke, een voorbeeld uit de Franse tijd, dat ondanks het onschuldige stroop in ’t kanneke, ook een protestsong was. Bij Tidoni gaat het lied over een veldslag tussen de oproerpolitie en de leden van de protestbeweging, in 2017 naar ik meen. De film wordt beneden in de galerie getoond, maar ook de performance op de eerste dag. Ze toont een veldslag, opgebouwd uit found footage, politiebeelden die ook tijdens rechtszaken werden gebruikt.

Het concrete moment dat in het lied vereeuwigd is, wordt ook getoond. Het gaat om het moment dat de actievoerders een van de oproeragenten gevangen nemen. De man blijft liggen als de politie zich terugtrekt en zij nemen hem zijn wapen af. De film duurt lang en is wat mij betreft tamelijk griezelig. Aanvankelijk lijkt de veldslag heldhaftig. Ik kan me goed voorstellen dat ik mee zou doen en dan aan de kant van de actievoerders sta. Maar op het moment dat de politieman gevangen genomen is, slaat de stemming om. We moeten hem uitwisselen voor de onzen, hoor je schreeuwen. En de spanning is hoog. Wie beschermd de politieman die op de grond ligt? Dan leveren ze de man uit. Gelukkig maar, want ik haat geweld, is het enige dat ik op deze situatie kan zeggen. Wat er met het wapen gebeurde blijft buiten beschouwing.

In mijn beschrijving van de film van Tidoni ligt mijn kritiek besloten: Het is een uitstekende film en ook zijn werk is heel interessant, maar zo beladen dat de andere aspecten van de voorstelling wat op de achtergrond raken. Jeremiah Day deed een dans ter introductie. Er wordt een kalender getoond met beelden van de bergen en de actie die gevoerd zijn. Er wordt een gesprek gevoerd en er worden weer twee performances gedaan: Toch zijn het vooral die film en de muziek die beklijven.

Dag 2.
Ik heb nu meer informatie over het protest en de protestbeweging en hoef niet meer zo op te letten als ter introductie de kalender wordt gefilmd. Dan wordt er gedanst. Er is een nieuw verhaal, anders dan de dag daarvoor al herken ik elementen. Het verhaal begint nu met een anekdote, over de protestbeweging en hoe een oudere vrouw die daaraan deelneemt, geërgerd is dat er geen toiletten zijn. Ze daagt de oproerpolitie uit die een ruimte in beslag heeft genomen waar zij voorheen altijd lunchte.  “Jullie hebben onze lunchruimte, toch? En daar zijn onze toiletten, toch? Ja. Nou dan kan je er niets op tegen hebben dat ik nu hier op de grond pies. En ze voegt de daad bij het woord. Deze specifieke anekdote is het begin.

Het is niet helemaal toeval dat voor deze anekdote wordt gekozen. Nieuwe gebeurtenissen vermengen zich met een oud verhaal. Gisteren, zaterdag, de dag van de eerste performances, was er na lange tijd weer een protest. De ruimte waar de oudere dame over spreekt is volledig afgebrand. Iedereen is onder de indruk. De spelers tonen de brand en de ruïne op hun mobiele telefoons. Het is een gebeurtenis die de anekdote met nieuwe betekenissen laadt.

Ook de tweede performance van deze avond gaat over de afgebrande kantine. Day staat voor enkele zwart-wit projecties waarop de ruimte te zien is. Er volgen nog twee onderdelen met dans. Een onderdeel met de vrouw met mooie lange haren, stoer, ze wil verzet. Een dans met de jongeman waarin Day en de man met elkaar sparren. Een dans met de jonge vrouw met het kleine mes op de heup. Ik hou van de dansen, de intensiteit en beweeglijkheid.

Wat heb ik in die twee dagen gezien? Teveel om in een kort verhaal samen te vatten. Het ging in ieder geval over verzet en geweld. Day voegt zijn overwegingen over dit onderwerp naar een vader en zoon gesprek: Waarom ben je hier tussen dit geweld? Soms moet er iets gebeuren. Kan je vertrouwen op de generatie die ouder is dan jij? De bewegingen van de dansers zijn betekenisvol. Zij stellen vragen. Geven eigenlijk amper antwoorden, of steeds andere antwoorden. Er wordt wel overgegaan tot daden. Dat is een vorm van denken die je in andere media dan dans en performence amper zou kunnen doen. Taal heeft een eigen logica die tot conclusies leidt die steviger en reëler lijken dan ze eigenlijk zijn. Het beeldende wil een fragment zijn. De dans en de performance tonen de ruimte die er tussen schriftregels, tussen mensen, tussen woorden en daden zijn, en dan als beeldfragmenten worden verbonden. Een van de dansers draagt een klein mes aan een schoudergordel. Het mes hangt op haar heupen: Heb je dat mes om je te verdedigen vraagt Day? Ze antwoordt niet. Althans het antwoord is twijfelend en meerduidig. Dit is een vorm van denken die we vaker zouden moeten beoefenen.

Galerie Ellen de Bruijne ׀ 26 & 27 juni 2025 ׀ Jeremiah Day ׀ (no TAV) before, in advance, to keep ׀ The collaborators are Simone Evangelisti, Giulia Galli, Teresa Odasso, and Davide Tidoni  ׀ In this project Jeremiah Day supports others (and vice-versa) into a collaborative performance-memory-reportage. Day has been offering improvisational performance workshops for the last year, and a core group from those workshops joins in Amsterdam along with Davide Tidoni, an Italian sound and visual artist based in Brussels who has worked intensively documenting and making art about the songs and stories of NoTAV.